Tytuł
Podejście menedżerskie a wdrażanie sztucznej inteligencji w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw: systematyczny przegląd uwarunkowań poznawczych, behawioralnych i instytucjonalnych
Keywords
artificial intelligence adoption, managerial cognition, behavioral dispositions, institutional imprints, SMEs, digital transformation, technology adoption, systematic literature review
Słowa kluczowe
wdrażanie sztucznej inteligencji, poznanie menedżerskie, dyspozycje behawioralne, piętno instytucjonalne, MŚP, transformacja cyfrowa, adopcja technologii, systematyczny przegląd literatury
Abstract
Purpose: This study examines how managerial mindset shapes the adoption of artificial intelligence (AI) in small and medium‑sized enterprises (SMEs). While existing research often highlights resource or capability constraints, this review shows that deeper cognitive, behavioral, and institutional foundations strongly influence how managers interpret AI and decide whether to engage with it.
Design, Methodology, and Approach: A systematic literature review (SLR) was conducted using established protocols. Thirty influential studies across managerial cognition, behavioral strategy, institutional theory, and technology adoption were identified, screened, and synthesized. Their insights were integrated into a multilayered conceptual model explaining how mindset shapes AI adoption in SMEs, with particular attention to post‑transitional economies.
Findings: The review shows that a layered mindset architecture shapes AI adoption. Institutional imprints provide the historical and cultural backdrop for managerial assumptions, cognitive schemas influence how managers attend to and interpret AI, and behavioral dispositions determine how they act under uncertainty. Technology adoption constructs (such as perceived usefulness, ease of use, and social influence) reflect these deeper layers rather than operate as independent drivers.
Originality: The study offers the first integrated model linking institutional imprints, cognitive schemas, behavioral tendencies, and technology adoption constructs. It reframes AI adoption as a psychologically and institutionally embedded process rather than a purely technological or resource‑driven decision.
Research limitations: As a conceptual SLR based on secondary literature, the model requires empirical validation. The review’s emphasis on post‑transitional contexts may limit generalizability, and future
research should test the model across countries, track how mindsets evolve, and examine how targeted interventions can shift cognitive and behavioral tendencies.
Practical implications: The findings highlight the need for interventions that address mindset foundations alongside technical support.
Social implications: Understanding mindset‑related barriers can inform national digital strategies, especially in post‑transitional economies.
Abstrakt
Cel badania: niniejszy artykuł przedstawia analizę wpływu nastawienia poznawczego (mentalności) kadry kierowniczej na wdrażanie sztucznej inteligencji (AI) w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Podczas gdy dotychczasowe badania koncentrują się głównie na ograniczeniach zasobowych i kompetencyjnych, przeprowadzone studium wskazuje, że to głębsze uwarunkowania poznawcze, behawioralne i instytucjonalne w istotny sposób determinują sposób, w jaki menedżerowie interpretują potencjał AI oraz podejmują decyzje o jej implementacji.
Metodologia i podejście badawcze: zastosowano procedurę systematycznego przeglądu literatury w oparciu o protokoły badawcze. Do analizy i syntezy zakwalifikowano 30 kluczowych publikacji z zakresu kognitywistyki menedżerskiej, strategii behawioralnej, teorii instytucjonalnej oraz dyfuzji technologii. Uzyskane wnioski posłużyły do zintegrowania dotychczasowego dorobku w wielopoziomowy model koncepcyjny, wyjaśniający mechanizmy kształtowania procesu adopcji AI w MŚP przez mentalność kadry zarządzającej, ze szczególnym uwzględnieniem specyfiki gospodarek w okresie posttransformacyjnym.
Wyniki: przeprowadzona analiza wykazała istnienie warstwowej struktury mentalności menedżerskiej determinującej wdrażanie AI. Piętno instytucjonalne (institutional imprints) stanowi tło historyczne i kulturowe dla założeń przyjmowanych przez menedżerów, schematy poznawcze wpływają na percepcję i interpretację sztucznej inteligencji, natomiast dyspozycje behawioralne określają wzorce działań w warunkach niepewności. Klasyczne konstrukcje teoretyczne z zakresu adopcji technologii (takie jak postrzegana użyteczność, łatwość użycia czy wpływ społeczny) stanowią odzwierciedlenie owych głębszych struktur, a nie niezależne czynniki sprawcze.
Oryginalność: studium przedstawia pierwszy zintegrowany model łączący ślady instytucjonalne, schematy poznawcze, skłonności behawioralne oraz zmienne opisujące proces adopcji technologii. Reinterpretuje ono proces wdrażania AI, ukazując go jako zjawisko zakorzenione psychologicznie i instytucjonalnie, a nie jedynie decyzję technologiczną czy zasobową.
Ograniczenia badawcze: jako koncepcyjny przegląd literatury oparty na źródłach wtórnych, opracowany model wymaga weryfikacji empirycznej. Skupienie analizy na kontekście gospodarek posttransformacyjnych może ograniczać możliwość uogólniania wyników. Przyszłe badania powinny poddać model testom w odmiennych warunkach geograficznych, badać ewolucję nastawienia poznawczego w czasie oraz analizować wpływ ukierunkowanych interwencji na zmianę skłonności poznawczych i behawioralnych.
Implikacje praktyczne: wyniki wskazują na konieczność projektowania działań wspierających, które obok pomocy technicznej uwzględniają również kształtowanie odpowiednich postaw i mentalności kadry zarządzającej.
Implikacje społeczne: zrozumienie barier o charakterze poznawczo-mentalnym może stanowić podstawę do tworzenia krajowych strategii cyfryzacji, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarek rozwijających się i posttransformacyjnych.
Acknowledgments
Funding
This research received no funds.
Declaration of Conflicting Interests
The authors declared no potential conflicts of interest with respect to the research, authorship, and publication of this article.
Declaration about the scope of AI utilization
The authors used the AI tool to help check grammar (only) in the preparation of this article.
Recommended Citation
Shaikh, S. M., & Birla, S. (2026). Managerial Mindset and AI Adoption in SMEs. A Systematic Review of Cognitive, Behavioural, and Institutional Foundations. European Management Studies, 24(2), 46-93. https://doi.org/10.7172/2956-7602.112.4
First Page
46
Last Page
93
Page Count
48
Received Date
25.02.2026
Accepted Date
20.06.2026
Online Available Date
29.06.2026
DOI
10.7172/2956-7602.112.4
JEL Code
O33, M15, D91, P30, L26
Publisher
University of Warsaw
Included in
Business Intelligence Commons, Entrepreneurial and Small Business Operations Commons, International Business Commons, Management Information Systems Commons, Organizational Behavior and Theory Commons, Technology and Innovation Commons
